Wyższe Seminarium Duchowne w Gościkowie - Paradyżu
Gościkowo 3 66-200 Świebodzin
Telefony : Centrala 683811021
Kancelaria rektorska 683820887   Biuro administracyjne: 683811108

500 lat opactwa Paradyż perłą sztuki barokowej XVIII w.

500 lat opactwa Paradyż perłą sztuki barokowej XVIII w.

kl. Damian Ślemp
Odsłony: 6985

 

W XVIII wieku w Paradyżu uroczyście obchodzono jubi¬leusz 500-lecia fundacji klasztoru. W czasach pontyfikatu opata Józefa Gorczyńskiego (1722-1744) starannie przy¬gotowywano się do jubileuszu. Podjęto prace nad gruntowną przebudową klasztoru w duchu sztuki barokowej. Właśnie w XVIII stuleciu ukształtowano ostateczny obraz opactwa, zachowany do dnia dzisiejszego jako wyjątkowej klasy dzieło sztuki barokowej.

 

Przebudowę opactwa przyspieszył kolejny pożar w 1722 r., który zniszczył część budynków klasztornych. Prace, które objęły zarówno budynki, jak i wnętrze kościoła, trwały do 1788 r. Barokowe budynki klasztorne zaprojektowane zostały w I poł. XVIII w. Autorem przebudowy był Ślązak, architekt królewski Karol Marcin Frantz. Barokizacja zespołu klasztornego prowadzona była z uwzględnieniem gotyckiej struktury. Dawne mury i gotyckie sklepienia kościoła harmonizowały z barokowym i klasycystycznym wyposażeniem wnętrza.

 

We wnętrzu kościoła dominuje późnobarokowy ołtarz główny, wykonany z drewna lipowego w latach 1736-1739. Autorem obrazów przedstawiających Wniebowzięcie NMP i św. Marcina umieszczonych w ołtarzu był znany malarz działający na Śląsku i w Czechach - Feliks Antoni Scheffler. Dwukondygnacyjny ołtarz zwieńczony jest niezwykle bogato zdobionym baldachimem, z rzeźbami przedstawiającymi postaci świętych. Po bokach obrazu z Wniebowzięciem NMP umieszczono figury przedstawiające z lewej strony świętych: Piotra, Grzegorza Wielkiego i Augustyna, natomiast z prawej - świętych: Pawła, Ambrożego i Hieronima. W górnej części ołtarza, po bokach obrazu ze św. Marcinem, umieszczono mniejsze figury świętych, po lewej stronie: św. Benedykta z Nursji i św. Wojciecha, a po prawej św. Bernarda z Clairvaux i św. Stanisława. Między dolną i górną kondygnacją ołtarza figury aniołów trzymają kartusz z owalną tarczą, na której widnieje emblemat maryjny, poniżej dwie wstęgi z łacińską inskrypcją: FIDITE MORTALES IRATI FLAMMEA CAELI SIDERA MITESCUNT AETHERA VIRGO SUBIT - Uwierzcie śmiertelni w gniewie, płonące na niebie gwiazdy bledną, gdy w niebo Dziewica wstępuje. W zwieńczeniu ołtarza znajduje się baldachim z glorią anielską i umieszczoną na szczycie figurą Archanioła Michała trzymającego na łańcuchu pokonanego szatana.

 

Wyjątkowym zabytkiem jest także architektoniczno-szafkowe tabernakulum umieszczone w obrotowej niszy. Ozdobione jest płaskorzeźbioną sceną wieczerzy Jezusa z dwoma uczniami w Emaus. Na szczycie tabernakulum znajduje się srebrny krzyż. Po lewej i prawej strome tabernakulum, w podstawach kolumn umieszczono dwie gabloty relikwiarzowe. W przeszklonych gablotach złożono relikwie świętych: Amancjusza, Cedoniusza, Damazego, Donata i Sewelianusa, sprowadzone do klasztoru w poł. XVII w. Uroczystej konsekracji ołtarza dokonano po zakończeniu prac w 1739 r.

 

Do najcenniejszych zabytków wnętrza, oprócz ołtarza głównego, należą późnobarokowe i klasycystyczne ołtarze boczne, ustawione naprzeciwległe w nawach bocznych. Ołtarze w nawie południowej, poświęcone Św. Stanisławowi oraz św. Janowi Nepomucenowi, zawierają obrazy z przedstawieniami tych świętych. Natomiast w nawie północnej w ołtarzach umieszczono obrazy przedstawiające św. Walentego i św. Barbarę.

 

Przyścienne, późnobarokowe ołtarze znajdują się także w nawie obejścia za ołtarzem głównym. Na wschodniej ścianie obejścia umieszczono trzy ołtarze poświęcone Bernardowi z Clairvaux, Benedyktowi z Nursji oraz Chrystusa ubiczowanego.

 

Z czasów barokizacji pochodzi także ambona z baldachimem, na którym umieszczono rzeźby z personifikacjami Wiary, Nadziei i Miłości, kosz ambony podpiera figura anioła. Okazale prezentują się także wczesnoklasycystyczne stalle, wykonane - podobnie jak ambona - z lipowego drewna. W oparciach stalli umieszczono medaliony z ośmioma portretami: św. Benedykta, papieża Urbana IV, bł. Gwidona, św. Adolfa, św. Bernarda, papieża Eugeniusza III, bł. Konrada oraz bł. Wincentego zwanego Kadłubkiem.

 

Dopełnieniem barokowego wyposażenia wnętrza jest okazała empora organowa, kształtem upodobniona do łuku triumfalnego, zdobiona sztukateriami w kształcie girland z instrumentami muzycznymi. Ponad wejściem - wizerunek godła opactwa. Emporę zwieńczono attyką, na której w centralnym miejscu umieszczono otoczoną wieńcem laurowym tarczę z herbem króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego. W polu tarczy umieszczono: Orła Białego i Pogoń litewską, a pośrodku małą tarczkę z herbem szlacheckim Ciołek - znakiem osobistym króla.

 

Barokowa przebudowa w znacznym stopniu zmieniła także zewnętrzny wygląd kościoła. Dawna gotycka świątynia nie posiadała wież, a jedynie małą wieżyczkę, tzw. sygnaturkę. W XVIII w. od strony zachodniej przystawiona została do bryły kościoła dwuwieżowa fasada. Wieże o wysokości 57 m, przykryte miedzianymi hełmami z latarniami, wysunięte są przed ścianę frontową wejścia głównego. W ramach XVIII-wiecznej przebudowy powiększony został klasztor. Dobudowano w tym czasie nowe budynki w części wschodniej. Barokowe budowle, rozplanowane w kształcie podkowy, utworzyły nowy wewnętrzny dziedziniec nazywany wielkim wirydarzem.

 

W narożach budynków klasztornych od zewnętrznej strony wzniesione zostały w XVIII w. trzy baszty alkierzowe nakryte dzwonowatymi hełmami. Od strony północnej fasady kościoła wybudowano podobne do baszt cylindryczne kaplice. Jedna z nich - pod wezwaniem św. Wojciecha - ufundowana została przez opata J. Gorczyńskiego. Wejście do kaplicy zamyka zdobiona klasycystyczna krata z XVIII w. Druga z kaplic - pod wezwaniem Świętego Krzyża - ozdobiona została freskami tematycznie związanymi z Męką Pańską, w jej wnętrzu znajduje się klasycystyczny ołtarz z drewnianym późnogotyckim krucyfiksem, pod krzyżem stoją dwie figury aniołów trzymające w dłoniach włócznię i drzewiec zakończony gąbką.

 

Kiedy prace związane z barokową przebudową opactwa zmierzały ku końcowi, wzniesiono w 1775 r. rokokową kolumnę z figurą Najświętszej Marii Panny. W jej otoczeniu umieszczone zostały cztery figury świętych: Roberta, Benedykta, Bernarda i Scholastyki. Barokowa reprezentacyjna budowla kościoła i zespołu klasztornego należała do najbardziej okazałych na dawnym pograniczu wielkopolsko-śląskim. Świadczyła także o prestiżu Kościoła i cystersów.