Wyższe Seminarium Duchowne w Gościkowie - Paradyżu
Gościkowo 3 66-200 Świebodzin
Telefony : Centrala 683811021
Kancelaria rektorska 683820887   Biuro administracyjne: 683811108

Szczegółowa charakterystyka formacji

Jakkolwiek seminaryjna formacja do kapłaństwa ma charakter integralny i powinna tworzyć jedną spójną drogę chrześcijańskiego i kapłańskiego życia, to jednak ze względów praktycznych i dydaktycznych należy wskazać na różne jej wymiary: ludzki, duchowy, intelektualny, duszpasterski.

1. Formacja ludzka

 

W kształtowaniu do przyjęcia sakramentu święceń fundamentalne znaczenie ma formacja ludzka, która powinna być obrazem ludzkiej doskonałości Chrystusa. Jest to z jednej strony najpełniejsza realizacja samego siebie, z drugiej zaś okazuje się szczególnie ważna ze względu na tych, do których skierowana jest misja przyszłego kapłana (PDV, 43). Dopiero tak kształtowana osobowość może stać się fundamentem i podstawą formacji intelektualnej i duchowej, w których znajduje swoje dopełnienie (PDV, 45).

 

Priorytety formacji ludzkiej we wspólnocie I


Na pierwszym etapie wychowania seminaryjnego - wspólnota roku I i II - szczególnego znaczenia nabiera odczytanie autentyczności powołania, odbudowa mentalności chrześcijańskiej i kształtowaniecech ludzkich. Ze względu na powszechne zranienia prawie wszystkich wymiarów człowieczeństwa wypływających między innymi z kryzysu instytucji rodziny, degradacji autorytetu, przesadnego indywidualizmu, subiektywizacji wiary oraz prawdy i komercjalizacji kultury wydaje się, że należy ponownie zaproponować ideał człowieka, oparty o wartości tradycyjnie chrześcijańskie i ogólnoludzkie. Nie sposób bowiem odnaleźć swojego prawdziwego powołania do kapłaństwa, potwierdzić go w wolności i realizować na gruncienie uporządkowanego człowieczeństwa i chrześcijaństwa. Chodziło by zatem o uwrażliwienie alumna przede wszystkim na:

 

  • konieczność poznania siebie i w konsekwencji potrzebę przyjęcia pełnej prawdy o sobie i swoim powołaniu,
  • bezinteresowną otwartość na drugiego człowieka,
  • potrzebę decyzji o wolnym, odpowiedzialnym i pełnym zaufania współudziale w całym procesie przygotowania do kapłaństwa.

 

Akceptacja powyższych zasad ma umożliwić krytyczną ocenę siebie i zainspirować do rozwijania tych cech osobowościowych, które tworzą tzw. osobowość dojrzałą. Wśród nich szczególnego znaczenia nabiera: prawość, rzetelność, uczciwość, poczucie sprawiedliwości, wierność danemu słowu, odwaga, gościnność, życzliwość, umiłowanie prawdy, zdolność do wydawania zrównoważonych sądów, wrażliwość na potrzeby innych, gotowość do poświęcenia i służby, ofiarność i skromność w posługiwaniu się dobrami materialnymi, zrozumienie oraz pozytywne przeżywanie swojej seksualności i płciowości (Przewodnik do formacji kapłańskiej, 47).

 

Z formacją takich ideałów ściśle związane jest dojrzewanie uczuciowe w kontekście nawiązywania poprawnych relacji braterskich oraz kształtowanie wrażliwego i wolnego sumienia moralnego.

 

Niezbędnymi środkamiw realizacji tych postulatów są:

 

  • miesięczne spotkanie integracyjne przed rozpoczęciem pierwszego roku studiów,
  • indywidualny i częsty kontakt wychowawców z alumnem,
  • regularne spotkania całego kursu z wychowawcami (np. urbanitas, wycieczki, spotkania okolicznościowe itp.),
  • zapoznanie alumnów z podstawowymi mechanizmami psychologicznymi w zakresie indywidualnym i grupowym (np. mityngi interpersonalno-rozwojowe, zajęcia osobowo-poznawcze),
  • wakacyjna praktyka odbywana w szpitalach, hospicjach i domach pomocy,
  • inspirowanie i podtrzymywanie elementów formacji ludzkiej motywacją religijną (np. konferencje ascetyczne, praktyki duchowe itp.).


Priorytety formacji ludzkiej we wspólnocie II

 

Tak rozpoczęty i kontynuowany proces formacji osobowości zakłada na drugim etapie wychowania seminaryjnego - roczniki III i IV - zintensyfikowanie życia religijnego, ukierunkowanego już wyraźniej ku przyszłemu kapłaństwu. Potrzebne jest więc zwrócenie uwagi na te cechy osobowości, które są niezbędne w dorastaniu do odpowiedzialnej miłości, realizującej się w celibacie, posłuszeństwie i ubóstwie. Chodzi tu o wychowanie do przeżywania płciowości w sposób polegający na szacunku wobec ciała i umiłowaniu czystości jako cnoty. Dalej, ważnym jest zrozumienie i akceptacja posłuszeństwa jako wolnego i odpowiedzialnego daru z siebie dla innych oraz jako gotowości oddania się Kościołowi na całkowitą służbę Ewangelii, bez stawiania żadnych własnych warunków. W końcu należy podkreślić w wychowaniu konieczność prymatu "być" nad "mieć", co oznacza świadome odrzucenie egoistycznej logiki posiadania i posługiwania się dobrami materialnymi (PDV,8).

 

Jest to zatem kolejna faza pracy zwłaszcza nad dojrzałą uczuciowością, która potrzebuje autentycznej i solidnej formacji do wolności. Tak pojęta wolność domaga się by człowiek rzeczywiście panował nad sobą, by był zdecydowany zwalczać i przezwyciężać różne formy egoizmu oraz indywidualizmu, które są zagrożeniem dla każdego, by umiał otwierać się na innych, ofiarnie oddawać się i służyć bliźnim (PDV, 44).

 

Innym istotnym celem tego etapu formacji osobowościowej jest pełniejsze uwrażliwienie alumna na poprawne relacje międzyludzkie, zdolność rozwiązywania konfliktów, gotowość do przebaczania i umiejętność bycia razem. Taka postawa jest związana z koniecznością przejęcia coraz większej odpowiedzialności za wszelkie wymiary życia wspólnotowego, czego wyrazem jest również przestrzeganie zasad upomnienia braterskiego wobec błądzącego alumna. Zwłaszcza, że zazwyczaj po pierwszym okresie „entuzjazmu”, który charakteryzujesię stosunkowo otwartym kontaktem wychowawczym, następuje etap wzmożonej krytyki wobec samego siebie i życia seminaryjnego.

 

W związku z tym niebagatelną rolę odgrywałoby - jako środek  -rozpoczęcie indywidualnej pracy każdego z alumnów przy współudziale ojcaduchownego nad ideałem osobistym. Przez pojęcie ideału osobistego rozumie się odwieczny plan zamierzony przez Boga wobec konkretnego człowieka, który on poznaje i działa w kierunku jego zdobycia.

 

Środkami pomocniczymi w zdobywaniu tego ideału są miedzy innymi:

 

  • rozpoznanie indywidualnego charakteru i typu osobowości,
  • rozróżnienie celów i określenie hierarchii wartości,
  • uwydatnienie świadomego wpływu nakierowanie swoim rozwojem,
  • przyzwolenie na weryfikację swoich przekonań i postaw (np. correctio fraterna),
  • gorliwsze życie religijne.


Priorytety formacji ludzkiej we wspólnocie III

 

Trzeci etap wychowania seminaryjnego - roczniki V i VI, którego celem jest już bezpośrednie przygotowanie do sakramentu święceń, powinien na gruncie formacji osobowościowej charakteryzować się ugruntowaniem poglądów i postaw, które umożliwią proces permanentnej formacji kapłańskiej. Zatem programem tej wspólnoty będzie stabilizacja i umocnienie tych cech, które były przedmiotem poszukiwań i pracy na dwóch pierwszych etapach formacji. Życie bowiem każdego człowieka to nieustanne dążenie do dojrzałości, a droga do niej wiedzie przez stałą formację (PDV, 70), która będzie obejmować i koordynować wszystkie wymiary formacji kapłańskiej; powinna więc zmierzać do tego, by pomóc każdemu prezbiterowi w rozwoju dojrzałej osobowości ludzkiej w duchu służby innym, bez względu na rodzaj zleconego mu zadania; by był intelektualnie przygotowany w naukach teologicznych, a także winnych dziedzinach wiedzy, o ile są związane z jego posługą, aby mógł skuteczniej wypełniać swoją funkcję świadka wiary; by posiadał głębokie życie duchowe, umacniane zażyłością z Jezusem Chrystusem i miłością do Kościoła; by rozwijał swoją posługę duszpasterską z zaangażowaniemi poświęceniem (Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, 74).

 

Postulatom tym służyć powinno zwrócenie uwagi na zdecydowane poszerzenie przestrzeni wolności i odpowiedzialności alumnów w zakresie zdobywania przez nich przyzwyczajeń i takich cech osobowościowych, które charakteryzować będą kapłana. Chodzi o wypracowanie fundamentów kapłańskiego stylu życia z określeniem jego szczegółowych przejawów i akceptacją ewangelicznego radykalizmu włącznie.

 

Ważnym również momentem formacyjnym tego etapu będzie podsumowanie dotychczasowego wysiłku związanego z poszukiwaniem ideału osobistego oraz sformułowanie go w celu zdynamizowania i ukonkretnienia przyszłego życia kapłańskiego w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym.

 

Na wszystkich etapach formacji ludzkiej, których priorytety określono w programie, należy ponadto zwrócić uwagę, że w Seminarium sposobem rozwiązywania jakichkolwiek problemów nie może być obmowa, oszczerstwo, nieodpowiedzialne rozsiewanie plotek, złośliwe interpretowanie wydarzeń, lekceważenie innych, oszustwo i złośliwość. Wszystko to nie tylko przekreśla szansę na odpowiedzialne wyjaśnienie trudności, ale również burzy zgodę i pokój całej wspólnoty seminaryjnej, niszczy dobrą opinię o Seminarium oraz jego atmosferę.

 

Miejsce i rola kultury na wszystkich etapach formacji ludzkiej

 

Kultura, jako naturalne życie duchowe człowieka wraz z jego wszystkimi wytworami, powinna być jednym z podstawowych czynników formujących i rozwijających alumna. Na fundamencie kultury można i trzeba budować życie wiary, gdyż człowiek zostaje przez nią przygotowany i udoskonalony do zaakceptowania wartości najwyższych. Kultura bowiem kieruje ku Absolutowi, „poszerza” człowieczeństwo na przyjęcie Bożych wartości i w końcu przygotowuje miejsce dla Nieskończonego. Otwarcie na tak rozumianą kulturę pozwala człowiekowi nie tylko przyjąć Boga, ale i otworzyć się na drugiego człowieka wraz ze światem jego wartości.

 

Szczególną rolę w rozwijaniu kultury odgrywają szeroko rozumiane nauki humanistyczne, stąd ważnym będzie w czasie całej formacji seminaryjnej uwrażliwienie alumna na:

 

  • sztuki piękne (np. estetyka miejsca, w którym klerycy żyją, uczą się i modlą; wizyty w muzeach; zwiedzanie zabytków sztuki architektonicznej itp.),
  • kulturę słowa i kulturę literacką (np. lektura literatury pięknej, wieczory autorskie, spotkania z książką, nauka i czytelnictwo w językach obcych, wizyty w teatrach itp.),
  • kulturę muzyczną (np. pokazanie równowagi między dźwiękiem a milczeniem oraz różnicy między muzyką a hałasem; nauczenie odróżniania piękna muzyki lżejszej i poważnej, dawnej i nowoczesnej, liturgicznej i pozaliturgicznej; wizyty w filharmonii i operze).

 

Innym jeszcze elementem kultury koniecznym w procesie wychowania seminaryjnego w zakresie ludzkim jest potrzeba pracy fizycznej i sportu, które uczą szacunku wobec wysiłku człowieka oraz pomagają podtrzymywać kondycję fizyczną i zdrowie.

2. Formacja duchowa

 

Formacja duchowa stanowi element najwyższej wagi w wychowaniu kapłańskim (PDV, 45) i powinna być tak prowadzona, aby alumni nauczyli się żyć w zażyłej i nieustannej łączności z Ojcem przez Syna Jego Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym. Mając przez święcenia upodobnić się do Chrystusa-Kapłana, niech także trybem całego życia przyzwyczajają się przylgnąć do Niego najserdeczniej jako przyjaciele. Paschalną Jego tajemnicę niech tak przeżywają, aby umieli wtajemniczać w nią lud, który ma być im powierzony. Niech nauczą się szukać Chrystusa w wiernym rozważaniu Słowa Bożego, w czynnym uczestnictwie w świętych tajemnicach Kościoła, a przede wszystkim w Eucharystii i w modlitwie brewiarzowej (Optatamtotius, 8). Pierwszą i podstawową odpowiedzią na wszystkie te Boże tajemnice jest modlitwa, która stanowi naczelną wartość i nakaz formacji duchowej. Formacja ta powinna prowadzić przyszłych kapłanów do poznania i doświadczenia autentycznego sensu modlitwy chrześcijańskiej, która jest żywym i osobowym spotkaniem z Ojcem przez Syna pod działaniem Ducha Świętego (PDV, 47). Dlatego Seminarium Duchowne w szczególny sposób powinno być szkołą modlitwy, dla przyszłych „nauczycieli modlitwy”.

 

Priorytety formacji duchowej we wspólnocie I

 

W pierwszym okresie życia seminaryjnego chodzi o taką formację duchową, która ze względu na chrzest św. jest wspólna dla wszystkich wiernych. Ścisła więź z Trójcą Przenajświętszą, czyli nowe życie łaski, która czyni nas dziećmi Bożymi, stanowi dla człowieka wierzącego „nowość”: nowość ogarniającą jego istnienie i działanie. Stanowi „tajemnicę” chrześcijańskiej egzystencji, pozostającej pod wpływem Ducha Świętego: powinna zatem stanowić „etos” życia chrześcijanina (PDV, 46).

 

Tak rozumiana formacja duchowa zakłada ożywienie i usystematyzowanie życia religijnego w oparciu o podstawowe chrześcijańskie praktyki:

 

  • regularne życie sakramentalne,
  • czytanie Pisma św.,
  • wprowadzenie w medytację chrześcijańską,
  • codzienny rachunek sumienia,
  • silentium,
  • przyzwyczajenie do kierownictwa duchowego i stałego spowiednika,
  • pierwsze próby doświadczania Boga we wspólnocie,
  • modlitewna odpowiedzialność za siebie,
  • systematyczność i ciągłość pracy nad sobą.

 

Ponadto ważnym jest uczestnictwo w rekolekcyjnie przeżywanym Triuduum Paschalnym w Seminarium Duchownym oraz w rekolekcjach okresowych (na rozpoczęcie roku akademickiego i w Wielkim Poście), miesięcznych dniach skupienia i cotygodniowych konferencjach ascetycznych, które są wspólne dla wszystkich etapów formacji seminaryjnej.

 

Priorytety formacji duchowej we wspólnocie II


Na tym etapie formacji wewnętrznej koniecznym jest zintensyfikowanie życia religijnego i nadanie mu treści i znaczenia związanego z tożsamością prezbitera i jego posługi (PDV, 45). W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera właściwe kształtowanie w pobożności Maryjnej, która powinna ułatwić zrozumienie i zaakceptowanie trzech rad ewangelicznych: czystości, ubóstwa i posłuszeństwa.

 

W związku z przypadającym na ten okres formacji wprowadzeniem alumnów w posługi lektoratu i akolitatu właściwym będzie zwrócenie uwagi na:

 

  • kult eucharystyczny (np. bardziej świadome przeżywanie Eucharystii i adoracja Najświętszego Sakramentu / PDV, 48),
  • połączone z rozmyślaniem i modlitwą czytanie Słowa Bożego (lectio divina),
  • wychowanie liturgiczne (np. modlitwa Liturgią Godzin, uczestnictwo i kształtowanie nabożeństw).

 

Ciągłość i rozwój formacji domaga się również, aby na tym etapie uwrażliwić alumnów na potrzebę większej otwartości i spontaniczności we wspólnotowym przeżywaniu swojej wiary, czemu winny służyć:

 

  • praktyka dzielenia się Słowem Bożym,
  • udział w modlitewnych spotkaniach rozmaitych ruchów kościelnych,
  • modlitwa w nieformalnych grupach seminaryjnych,
  • rekolekcyjne przeżywanie Triuduum Paschalnego w Seminarium Duchownym (dotyczy roku III),
  • czuwania modlitewne (w październiku oraz w uroczystość Zesłania Ducha Świętego).
  • Innym charakterystycznym przejawem dojrzewania wewnętrznego na tym etapie formacji powinno być:
  • przygotowanie alumna do bardziej wolnego a systematycznego korzystania z posługi w zakresie kierownictwa duchowego,
  • ponowne odkrycie piękna i radości sakramentu pojednania (PDV, 48),
  • wychowanie do ascezy, wewnętrznej dyscypliny, ducha ofiary i wyrzeczenia, również w zakresie dóbr materialnych.


Priorytety formacji duchowej we wspólnocie III


Celem ostatniego etapu formacyjnego, który jest bezpośrednim przygotowaniem do przyjęcia święceń diakonatu i kapłaństwa, jest ostateczne zaakceptowanie przez każdego z alumnów wizji kapłana zaproponowanej przez Kościół i wyrażonej w ideale osobistym. Prezbiter bowiem odnajduje pełną prawdę o swojej tożsamości w tym, że jego kapłaństwo pochodzi od Chrystusa, jest szczególnym uczestnictwem i kontynuacją samego Chrystusa, Najwyższego i jedynego Kapłana Nowego i Wiecznego Przymierza (PDV, 12).

 

Dlatego w okresie tym alumni powinni ujawnić swoim życiem osobiste i ostateczne przekonanie, że szczytem chrześcijańskiej modlitwy jest Eucharystia, która z kolei stanowi „szczyt i źródło” sakramentów, Liturgii Godzin, lectio divina i medytacji, pojętych jako zwyczajne środki życia kapłańskiego. Są one bowiem niezbędnym elementem formacji duchowej każdego chrześcijanina, a zwłaszcza każdego kapłana (PDV, 48; Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, 39).

 

Choć życie duchowe jest życiem wewnętrznym, zażyłością z Bogiem, życiem modlitwy i kontemplacji, to jednak domaga się ono bezwzględnie spotkania z bliźnim, stania się darem dla innych przez pokorną i bezinteresowną służbę (PDV, 49). Stąd kolejnym postulatem i potwierdzeniem prawidłowego wzrostu duchowego będzie wrażliwość na drugiego człowieka i posługa miłości wobec „najmniejszych”, w czego okazaniu sprzyja przyjęta forma wspólnotowego przygotowaniado kapłaństwa i duszpasterskie praktyki (PDV, 46).

 

Dopiero w świetle tak rozumianej miłości pasterskiej, formacja duchowa może przygotowywać alumnów ostatniej wspólnoty do przepowiadania Słowa Bożego oraz przewodniczenia spotkaniom modlitewnym i liturgicznym, nie dając przy tym okazji do wyniosłości lub zarozumialstwa. Ponadto czynnościom tym powinno towarzyszyć głębokie wewnętrzne przekonanie o więzi duchowej z miejscowym biskupem ordynariuszem, wspólnotą kapłanów i całym Kościołem lokalnym.

 

Taki stan duchowy, jako warunek wewnętrzny, może stanowić dla alumna fundament formacji ciągłej przyszłego kapłana, której warunkiem zewnętrznym będzie obecność kierownika duchowego i stałego spowiednika. W tej perspektywie uwidacznia się znaczenie formacji stałej, jako niezbędnej, aby kapłan mógł rozeznawać i wypełniać nieustannie swoje powołanie, czyli wolę Bożą (PDV, 70; Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, 54).

 


3. Formacja intelektualna

Z formacją ludzką oraz duchową połączona jest formacja intelektualna. Chociaż ma ona swoją własną specyfikę, to jednak jest z nimi ściśle związana i stanowi ich niezbędny element. Jawi się jako nieustanna potrzeba rozumu, dzięki któremu człowiek „uczestniczy” w świetle Bożej myśli i stara się zdobyć mądrość, która z kolei uzdalnia go i prowadzi do poznania i przylgnięcia do Boga (PDV, 51). Wiara i rozum są bowiem jak dwa skrzydła, na których duch ludzki unosi się ku kontemplacji prawdy. Sam Bóg zaszczepił w ludzkim sercu pragnienie poznania prawdy, którego ostatecznym celem jest poznanie Jego samego (Fides et Ratio,1). Ponadto obecna sytuacja, ukształtowana w wielkiej mierze przez obojętność religijną i powszechną niewiarę w realną zdolność rozumu do poznania obiektywnej i uniwersalnej prawdy, a także przez nieznane dotąd problemy i pytania, związane z odkryciami naukowymi i technicznymi, zdecydowanie domaga się wysokiego poziomu formacji intelektualnej, to jest takiego, który uzdolni kapłanów do głoszenia, właśnie w tego rodzaju sytuacji, niezmiennej Ewangelii Chrystusowej i do ukazywania jej jako wiarygodnej wobec słusznych wymagań ludzkiego rozumu (PDV, 51-52).

 

Założenia formacji intelektualnej


Zasadniczo podstawową formą nauczania jest system wykładowo-ćwiczeniowyw proporcjach charakterystycznych dla danego przedmiotu. Ponadto formacja intelektualna winna być nieustannie poszerzana przez inne dostępne środki dydaktyczne: prelekcje, sympozja, sesje naukowe, uczestnictwo w kołach naukowych, redagowanie zeszytów seminaryjnych, przygotowywanie prac magisterskich. Ważnym jest również ze strony alumna czynny udział w proponowanych zajęciach, systematyczna lektura literatury filozoficzno-teologicznej oraz pełne wykorzystanie czasu przeznaczonego na osobiste studium. W sposobie realizowania programu studiów winno się uwzględniać następujące zasady:

 

  • indywidualny stosunek do studentów, w zależności od ich szczególnych zainteresowań i uzdolnień,
  • koordynacja nauczania dyscyplin teologicznych i filozoficznych,
  • pozaegzaminacyjne, dodatkowe formy aktywizacji (np. kolokwia, opracowania, recenzje itp.),
  • asystencja przy nieformalnych grupach zainteresowań.

 

Powyższe zasady powinny prowadzić do rozbudzenia u alumna zamiłowania do nauki, poszerzenia horyzontów myślowych, krytycznego rozeznawanie stanu rzeczy, wyrabiania chęci własnych poszukiwań.

 

Określenie metody studiowania oraz aktywizacja pracy własnej alumnów ma prowadzić do przekonania o konieczności kontynuacji formacji intelektualnej i poszukiwań naukowych także po ukończeniu studiów przez przyszłego kapłana, którego praca nierozłącznie wiąże się z przepowiadaniem słowa, prowadzeniem katechezy, kierowaniem i animowaniem grup w parafii i diecezji (Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, 45-47).

 

Program studiów seminaryjnych


Studia w Wyższym Seminarium Duchownym według wytycznych Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis z 1985 r. trwają 12 semestrów (6 lat). Studium filozofii obejmuje cztery pierwsze semestry. Pozostałe semestry poświęcone są na studium teologii. Program studiów dostosowany jest do Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia z 1999 r. oraz do wymogów wynikających z naukowej współpracy z Wydziałem Teologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego.

 

Studium filozofii


Studium filozofii prowadzi do głębszego rozumienia i interpretacji osoby, jej wolności, relacji ze światem i z Bogiem. Jest ona niezbędna nie tylko ze względu na związki między zagadnieniami filozoficznymi a tajemnicami zbawienia badanymi przez teologię w świetle wiary, ale również zewzględu na powszechny współczesny kontekst kulturowy, w którym subiektywizm podniesiony został do rangi kryterium i miary prawdy (PDV, 52). Studium filozofii pomaga zatem alumnowi ubogacić jego intelektualną formację, pogłębić w nim „kult wobec prawdy”, co powinno prowadzić do uznania granic rozumu ludzkiego oraz ułatwić poznanie prawdy obiektywnej i uniwersalnej, a także - poprzez zaakceptowanie prawdy o Bogu -zrozumieć sens swojej wiary (PDV, 52; DFK, 15). Ważnym jest także podstawowa harmonia poznania filozoficznego i poznania wiary: wiara domaga się, aby jej przedmiot został poznany przy pomocy rozumu; rozum, osiągając szczyt swoich poszukiwań, uznaje, jak konieczne jest to, co ukazuje mu wiara (Fides et Ratio, 42). Studium filozofii istotnie przyczynia się więc do wyjaśnienia związku między prawdą a życiem, między wydarzeniem a prawdą doktrynalną, zwłaszcza zaś relacji między prawdą objawioną a językiem zrozumiałym dla człowieka. Wzajemna więź, jaka z czasem powstaje między poglądami wypracowanymi przez różne nurty filozoficzne - zwłaszcza metafizyczno-realistyczne - a dyscyplinami teologicznymi okazuje się niezwykle przydatna w dążeniu do przekazania wiary i do jej właściwego zrozumienia (Fideset Ratio, 99).

 

Poza przedmiotami ściśle filozoficznymi pomocą w tym okresie studiów służą nauki o człowieku, takie jak psychologia, pedagogika, socjologia, czy wiedza o komunikacji i środkach społecznego przekazu. Ważnym elementem formacji intelektualnej jest również studium języków klasycznych i nowożytnych, które stanowią narzędzie do poznania różnych kultur wraz z ich dorobkiem filozoficzno-teologicznym.

 

Studium teologii


Nauka teologii odbywa się między III a VI rokiem studiów. Studium filozofii, które umożliwia odpowiednie wykształcenie i uformowanie alumnów w sferze pojęć i argumentów racjonalnych, jest podstawą i nieodzownym warunkiem teologii, rozumianej jako dzieło rozumu krytycznego prowadzonego w świetle wiary i pod kierownictwem Urzędu Nauczycielskiego Kościoła (Fides et ratio, 77). Prawdziwa teologia wywodzi się z wiary i chce prowadzić do wiary - ponieważ wiara zawsze domaga się zrozumienia. Teolog to zatem człowiek wierzący, który dokonuje nieustannej własnej krytycznej refleksji w odniesieniu do wiary Kościoła. Wiara i dojrzała refleksja wzajemnie się przenikają, decydując o prawdziwej naturze teologii. W ten sposób wiara, która jest punktem wyjścia i dojścia teologii, ustanawia osobistą więź między wierzącym a Chrystusem w Kościele, stąd teologia ma perspektywę zarówno chrystologiczną, jak i eklezjologiczną. Te dwie perspektywy pomagają rozwijać w kandydatach do kapłaństwa nawyk naukowej ścisłości, a jednocześnie wielką i żywą miłość do Jezusa Chrystusa i do Jego Kościoła (PDV, 53).

 

Formacja teologiczna powinna pomóc alumnowi w kształtowaniu własnej wizji prawd objawionych przez Boga i w doświadczeniu ich w Kościele. Stąd należy w studium teologii przedstawić wszystkie prawdy chrześcijańskie w sposób organiczny i pełny, aby każdy mógł samodzielnie dokonać syntezy, ogarniającej wykład różnych dyscyplin teologicznych.

 

Teologiczna refleksja nad wiarą zmierza w dwóch kierunkach. Pierwszym z nich jest studium Pisma Świętego - duszy całej teologii, studium Ojców Kościoła, historii Kościoła i jego liturgii oraz wypowiedzi Urzędu Nauczycielskiego Kościoła. Drugi kierunek koncentruje się na człowieku powołanym do wiary i obejmuje swoim zakresem studium teologii dogmatycznej, moralnej, teologii duchowości, prawa kanonicznego oraz teologii pastoralnej. W wykładzie teologicznym bierze się również pod uwagę zagadnienia związane z obecną sytuacją społeczną i kulturową. Dlatego ważną rolę odgrywa studium teologii fundamentalnej, nauki społecznej Kościoła, misjologii, ekumenizmu, judaizmu, islamu i innych religii oraz agnostycyzmu i ateizmu (PDV, 54).

 

Ze względu na coraz powszechniejszą łatwość relatywizacji prawd wiary w nauczaniu teologicznym, studium teologii obejmuje także problematykę relacji pomiędzy tzw. dyskusjami teologicznymi a wypowiedziami Urzędu Nauczycielskiego Kościoła. Podejmowanie tej relacji służy zdobyciu umiejętności odróżniania powszechnej nauki Kościoła od opinii teologów oraz utrwaleniu przekonania, że nie istnieje magisterium paralelne, lecz jedynie Magisterium Piotra i Apostołów, papieża i biskupów (PDV, 55).

 

Ważną cechą studium teologii jest jej pastoralny charakter, który nie oznacza pozbawienia nauk teologicznych waloru naukowości, lecz wskazuje na potrzebę uzdolnienia przyszłych kapłanów do głoszenia Ewangelii w sposób odpowiadający kulturze ich czasów i miejsca (PDV, 55).

 

Ze względu na praktykę duszpasterską IV rocznika w VIII semestrze, część wykładów obowiązujących w tym czasie zostaje przeniesiona na czas poprzedzający praktykę (semestr VII), bądź następujący po niej (semestry: IX i X).

 

Praca magisterska powinna być ukończona w czasie dziesiątego semestru.

 

Szósty rok studiów w sposób szczególny uwzględnia wymiar pastoralny. Właściwe przedmioty oraz ćwiczenia winny ugruntować wiedzę filozoficzno-teologiczną alumnów i wskazywać na jej pastoralne zastosowania. Stąd uzupełnione będą cyklicznymi kursami i konwersatoriami pastoralnymi.